Το Μουσείο Μπενάκη ήταν δημιούργημα του Αντώνη Μπενάκη, του γνωστού «Τρελαντώνη» από το ομώνυμο μυθιστόρημα της αδελφής του, Πηνελόπης Δέλτα. Ο Μπενάκης πέθανε το 1954, δεν πρόλαβε δηλαδή να δει ένα μουσείο που είναι τόσο ταιριαστό με τον λογοτεχνικό ήρωά του.
Το Μουσείο Παιχνιδιών Μπενάκη στεγάζεται στην έπαυλη Κουλούρα, στον Φλοίσβο. Άνοιξε το 2017 και η συλλογή του περιλαμβάνει περίπου 20.000 αντικείμενα που σχετίζονται με την παιδική ηλικία. Κούκλες, κουκλόσπιτα, επιτραπέζια, μαγειρικά σκεύη, καράβια, αυτοκίνητα, καραγκιόζηδες, φουστανελοφόρους, μαϊμούδες και πιερότους, από τον ελλαδικό χώρο, αλλά και από τη δυτική Ευρώπη, την Άπω Ανατολή, την Αμερική και την Αφρική.
Μια συλλογή παιχνιδιών, ιδωμένη μέσα από ένα μη παιδικό βλέμμα, αποκαλύπτει πολλά για την κοινωνία στην οποία γεννήθηκε κάθε αντικείμενο.
Υπάρχουν κούκλες «όμορφες» με καθαρά διακοσμητικό χαρακτήρα και άλλες που είναι σχεδιασμένες για να κατευθύνουν τα μικρά κορίτσια σχετικά με το τι πάει να πει ομορφιά και πώς θα την κατακτήσουν. Υπάρχουν παιχνίδια ακριβά που λειτουργούν ως σύμβολα στάτους και παιχνίδια κατασκευασμένα από ευτελή υλικά που κρύβουν φτώχεια και εφευρετικότητα. Υπάρχουν παιχνίδια που στόχο έχουν να καθηλώσουν το άτομο σε έναν συγκεκριμένο ρόλο και παιχνίδια-σαμποτέρ που η αποστολή τους είναι να αφυπνίσουν συνειδήσεις και να τονώσουν το φρόνημα. Υπάρχουν, με λίγα λόγια, παιχνίδια αθώα και παιχνίδια όχι και τόσο αθώα.
Η Βleuette ντυμένη νύφη
Η Bleuette είναι μια διάσημη πορσελάνινη κούκλα της εταιρείας Société française de fabrication de bébés et jouets, που κυκλοφόρησε στη Γαλλία από το 1905 μέχρι το 1960 για τους αναγνώστες του περιοδικού La Semaine de Suzette. Στα 55 χρόνια της ζωής της έγινε αεροπόρος, οδηγός αυτοκινήτου, νοσοκόμα του Ερυθρού Σταυρού, πατινέζ, σκιέρ… Δημιούργημα πιστών Καθολικών, είχε επιφορτιστεί σιωπηλά με έναν ρόλο καθοδηγήτριας, ώστε να διδάξει τα κορίτσια να γίνουν σωστές Γαλλίδες σύζυγοι και μητέρες. Η εικονιζόμενη Bleuette είναι μια σεμνή και κομψή μεσοπολεμική νύφη του 1930.
Τα μουσικά παιχνίδια του Gustave Vichy
Γεννημένος το 1839 στο Παρίσι, ο Gustave Vichy ανέλαβε, σε ηλικία 23 χρονών, τη χρεοκοπημένη επιχείρηση του πατέρα του. Κατοχύρωσε μια πατέντα για την αντικατάσταση ξύλινων εξαρτημάτων με μεταλλικά και εστίασε σε μηχανικά παιχνίδια με μουσικό μηχανισμό. Οι κούκλες του έχουν ενδιαφέρον και ποικιλία: μία Μαυριτανή που παίζει άρπα, μία γυναίκα από την Αιθιοπία με λύρα, ένα αγόρι με μπάντζο (φωτό). Στις αφρικανικές κούκλες ο Vichy βάζει συχνά κάποιο μουσικό όργανο στα χέρια, σε αντίθεση με τις κούκλες με λευκό δέρμα που είναι πιο στατικές, κοιτάζονται σε έναν καθρέφτη ή απλώς ποζάρουν.
Ένα από τα κουκλόσπιτα του μουσείου, πολυώροφο, που απεικονίζει ένα μεσοαστικό ελληνικό νοικοκυριό του 20ού αι.: η γιαγιά με την εγγονή της στο καθιστικό, ο πατέρας (;) διαβάζει εφημερίδα, δίπλα του στέκεται ο «φύλακας του σπιτιού» που κοιτάζει μαγνητισμένος την υδρόγειο, ενώ 1-2 ορόφους παρακάτω, στο στρωμένο τραπέζι της τραπεζαρίας, βλέπουμε αναποδογυρισμένη μία φόρμα κέικ. Η ατμόσφαιρα είναι ζεστή και οικογενειακή, οι έμφυλοι ρόλοι καθορισμένοι και προβλέψιμοι.
Χριστούγεννα στη Χίο
Τρία φωτογραφικά στιγμιότυπα με νεαρούς Χιώτες που ποζάρουν μαζί με το χριστουγεννιάτικο δημιούργημά τους, ένα καράβι που συνήθως είχε μήκος δύο μέτρα και με το οποίο γυρνούσαν στις γειτονιές, ντυμένοι ναύτες, τραγουδώντας τα κάλαντα. Ο στολισμός των χειροποίητων πλοίων γινόταν με στρατιωτάκια, γιρλάντες και μανταρίνια από τον Κάμπο Χίου, που τα έβαφαν χρυσά και τα κρεμούσαν σαν φαναράκια.
Το «Κουκλοθέατρο της Αντίστασης»
Είχε ως κεντρικούς ήρωες τον Μπάρμπα-Γιώργο, τον Γαρίδα, τον Μισιλίνη, τον Χιτλερίδη και άλλες κούκλες φτιαγμένες από χαρτί, εφημερίδες και αλευρόκολλα. Δημιουργός του ήταν ο Νίκος Ακίλογλου (γνωστός και ως Ακύλας ή «συναγωνιστής Κουκλοθέατρος») που περιόδευσε αρχικά σε συνοικίες της Αθήνας και αργότερα στα βουνά της «Ελεύθερης Ελλάδας». Αφού τελείωσε ο πόλεμος, ο Ακίλογλου συνέχισε να δίνει παραστάσεις στην Αθήνα, αφαιρώντας τις κούκλες του Μισιλίνη και του Χιτλερίδη.
Εξάγωνος
Δείγμα της πλούσιας συλλογής από παραδοσιακούς χαρταετούς που διαθέτει το μουσείο.
Χάρτινο θέατρο
Ή αλλιώς «Papiertheater». Το μικρογραφικό θέατρο που γνώρισε μεγάλη άνθιση στην Ευρώπη του 19ου αι., ειδικά σε μέλη της αστικής τάξης που αγαπούσαν την όπερα και μπορούσαν να παρουσιάσουν μια παράσταση στο σαλόνι του σπιτιού τους, παίζοντας μουσική και κινώντας τις φιγούρες με ράβδους. Έχασε την αίγλη του όταν στις ζωές των Ευρωπαίων μπήκαν το ραδιόφωνο και ο κινηματογράφος. Το παραπάνω Papiertheater κατασκευάστηκε γύρω στο 1890, από τον εκδοτικό οίκο Schmidt & Romer και συνοδευόταν από το κείμενο, τα σκηνικά και τις φιγούρες-ηθοποιούς του θεατρικού έργου «Ο ελεύθερος σκοπευτής».
Χάρτινη Θεσσαλονίκη
«Ο Λευκός Πύργος», ένα έργο χαρτοκοπτικής του 1950. Δημιουργός είναι ο Ν. Νείρος για λογαριασμό του εκδοτικού οίκου «Αστήρ».
Ιαπωνικός κυπρίνος
Στη συλλογή του μουσείου υπάρχουν παιχνίδια από την Ασία, που εκφράζουν την περίτεχνη αισθητική και την κουλτούρα της Άπω Ανατολής. Ο εικονιζόμενος κυπρίνος προέρχεται από την Ιαπωνία του 19ου αι. και τη «Γιορτή των Αγοριών» που γιορταζόταν στις 5 Μαΐου (και που πλέον έχει μετατραπεί σε «Ημέρα των Παιδιών»). Ο συμβολισμός σχετίζεται με τη ρώμη και το θάρρος του κυπρίνου, ενός ψαριού που θεωρείται ότι μπορεί να πάει κόντρα στο ρεύμα του ποταμού.
Ατμοκίνητο εργοστάσιο
Ένα ατμοκίνητο εργοστάσιο με εργαζόμενους τεχνίτες, που βγήκε στην αγορά γύρω στο 1920 από τη γερμανική παιχνιδοβιομηχανία Gebr. Märklin & Cie. Αν αναλογιστεί κανείς την εποχή, με μια Γερμανία ηττημένη και καταχρεωμένη μετά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, το παιχνίδι μοιάζει περισσότερο με εργαλείο προπαγάνδας. Ίσως για να ανέβει το ηθικό της μέσης γερμανικής οικογένειας, μέσα από εικόνες εργασίας και προκοπής ή για να πειστούν οι πολίτες ότι πρέπει να δουλεύουν περισσότερο.
Θέα στον Φλοίσβο
Από το μπαλκόνι του πρώτου ορόφου της έπαυλης Κουλούρα. Οι χαρταετοί μαρτυρούν τη μέρα της επίσκεψής μου.
Leave a Reply