Η Αθήνα της Κάλλας

1. Πολυκατοικία Παπαλεονάρδου

Η Μαρία Κάλλας έζησε στην Αθήνα από το 1937 έως το 1945 – οκτώ καθοριστικά χρόνια που διαμόρφωσαν τον χαρακτήρα της. Μετακόμισε από τις Ηνωμένες Πολιτείες στην Ελλάδα μαζί με τη μητέρα της, Λίτσα, και την αδελφή της, Τζάκι. Αφού άλλαξαν διάφορα σπίτια, εγκαταστάθηκαν τελικά στον πέμπτο όροφο της πολυκατοικίας Παπαλεονάρδου, στη γωνία των οδών Πατησίων 61 και Σκαραμαγκά, όπου έζησαν κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Χτισμένο το 1925, το κτίριο σχεδιάστηκε από τον αρχιτέκτονα Κώστα Κιτσίκη, ο οποίος σπούδασε στο Βερολίνο και επηρεάστηκε από κεντροευρωπαϊκές αρχιτεκτονικές τάσεις. Σήμερα, έπειτα από αρκετά χρόνια εγκατάλειψης και αφού ο χώρος εκκενώθηκε (σ.σ. για ένα διάστημα λειτουργούσε ως κατάληψη με το όνομα «Βίλα Σκαραμαγκά»), το μεγαλοπρεπές κτίριο του Κιτσίκη με τη φθαρμένη ομορφιά αρχίζει μια νέα ζωή ως Ακαδημία Λυρικής Τέχνης.

2. Ωδείο Αθηνών

Το Ωδείο Αθηνών ιδρύθηκε το 1871 και είναι το αρχαιότερο και πιο αναγνωρισμένο ίδρυμα λυρικών τεχνών στην Ελλάδα, όπου γαλουχήθηκαν πολλοί σπουδαίοι μουσικοσυνθέτες, όπως ο Δημήτρης Μητρόπουλος (1896–1960) και ο Μίκης Θεοδωράκης (1925–2021). Η Μαρία σπούδασε εδώ από το 1939 έως το 1943. Εν μέσω πολέμου, φτώχειας και πείνας, η νεαρή υψίφωνος ακόνισε τις φωνητικές της ικανότητες υπό την καθοδήγηση της Ισπανίδας δασκάλας, Ελβίρα ντε Ιντάλγκο. Την εποχή εκείνη, το Ωδείο βρισκόταν στην οδό Πειραιώς 35, σε ένα από τα παλαιότερα κτίρια της πόλης, το οποίο κατασκευάστηκε μεταξύ 1834 και 1845. Σήμερα, το λυρικό ίδρυμα στεγάζεται σε συγκρότημα επί της οδού Ρηγίλλης, δίπλα στον αρχαιολογικό χώρο του Λυκείου του Αριστοτέλη.

3. Ολύμπια, Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας»

Η ίδρυση της Εθνικής Λυρικής Σκηνής και η καριέρα της Μαρίας Κάλλας μοιράζονται ένα κοινό σημείο εκκίνησης. Το 1939, λίγο πριν από τον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο, ο οραματιστής Κωστής Μπαστιάς —μια εξέχουσα προσωπικότητα των γραμμάτων και των τεχνών— ίδρυσε την Εθνική Λυρική Σκηνή ως τμήμα του Εθνικού (τότε Βασιλικού) Θεάτρου. Στις 20 Ιουνίου 1940, η Μαρία, η οποία τότε χρησιμοποιούσε το όνομα Μαίρη ή Μαριάννα Καλογεροπούλου, υπέγραψε το πρώτο της συμβόλαιο με τη Λυρική. Προσλήφθηκε επίσημα ως χορωδός με μηνιαίο μισθό 1.500 δραχμές, ωστόσο είχε μια προσωπική συμφωνία με τον Μπαστιά που της επέτρεπε να παραλείπει τα καθήκοντα της χορωδίας και να επικεντρώνεται αποκλειστικά στις μουσικές της σπουδές. Για δεκαετίες, η Λυρική Σκηνή στεγαζόταν στο Θέατρο Ολύμπια, στην Ακαδημίας 59. Το 2017, μεταφέρθηκε στις εγκαταστάσεις του Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ), στον χώρο του πρώην Ιπποδρόμου, ενώ το ιστορικό κτίριο της οδού Ακαδημίας μετατράπηκε στο Ολύμπια, Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας».

4. Θέατρο Παλλάς

Στην καρδιά της πρωτεύουσας βρίσκεται το συγκρότημα City Link, που στεγάζεται σε κτίριο του Μετοχικού Ταμείου Στρατού. Το κτίσμα καταλαμβάνει ένα ολόκληρο οικοδομικό τετράγωνο μεταξύ των οδών Πανεπιστημίου, Αμερικής, Σταδίου και Βουκουρεστίου. Μεταξύ άλλων, στεγάζει το Θέατρο Παλλάς, το μοναδικό αθηναϊκό θέατρο που την εποχή της Κάλλας ήταν εξοπλισμένο με αντιαεροπορικό καταφύγιο. Γι’ αυτό, κατά τη διάρκεια του πολέμου οι παραστάσεις του Εθνικού Θεάτρου και της Λυρικής Σκηνής πραγματοποιούνταν εδώ. Σε ηλικία περίπου 17 ετών, η Μαρία έκανε το ντεμπούτο της στη σκηνή του Παλλάς, σε ρόλο αναπληρώτριας, στην οπερέτα Βοκάκιος του Φραντς φον Σουπέ. Ήταν η μοναδική φορά στην καριέρα της που ερμήνευσε Βοκάκιο.

5. Rex

Το Rex άνοιξε τις πύλες του το 1937 και αποτελεί θεσμό για την πολιτιστική σκηνή της Αθήνας. Κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου υπήρξε ένας υπερσύγχρονος χώρος βασισμένος σε αμερικανικά πρότυπα, που διέθετε κινηματογράφο και θέατρο. Στις 3 Αυγούστου 1945, σε μια κατάμεστη αίθουσα του Rex, η 22χρονη Μαρία Κάλλας έδωσε την αποχαιρετιστήρια συναυλία της στην Αθήνα με τεράστια επιτυχία. Λίγο αργότερα έφυγε για το εξωτερικό, όπου μεταμορφώθηκε στη θρυλική ντίβα της όπερας που αγάπησε όλος ο κόσμος.

6. Ωδείο Ηρώδου του Αττικού

Το Ωδείο Ηρώδου Αττικού, στη νότια κλιτύ της Ακρόπολης, χτίστηκε τον 2ο αιώνα μ.Χ., με χορηγό τον Αθηναίο ρήτορα και σοφιστή, Ηρώδη Αττικό. Θεωρείται το πολυτιμότερο πετράδι στο στέμμα της ρωμαϊκής Αθήνας. Οι εμφανίσεις της Κάλλας εδώ υπήρξαν αξέχαστες: το 1944, ενσάρκωσε τη Λεονώρα στον Φιντέλιο του Μπετόβεν —την πρώτη παρουσίαση της συγκεκριμένης όπερας στην Ελλάδα, ενώ το 1957, χάρισε μια συγκλονιστική ερμηνεία που άφησε άφωνο το αθηναϊκό κοινό, τραγουδώντας άριες από τα έργα Τριστάνος και Ιζόλδη του Βάγκνερ, Δύναμη του πεπρωμένου και Τροβατόρε του Βέρντι, Λουτσία ντι Λαμέρμουρ του Νονιτσέτι και Άμλετ του Ambroise Thomas.

7. Μεγάλη Βρεταννία

Η Κάλλας, τα χρόνια που ζούσε στο εξωτερικό και επισκεπτόταν την Ελλάδα, έμεινε αρκετές φορές στη Μεγάλη Βρεταννία. Μια φωτογραφία της εποχής την αποτυπώνει ενώ κάνει πρόβα στη σουίτα της με τον Ιταλό μαέστρο της όπερας και φωνητικό δάσκαλο, Αντονίνο Βότο, λίγο πριν την εμφάνισή της στο Ηρώδειο.

8. Μουσείο Μαρία Κάλλας

Ένας σχετικά νέος πολιτιστικός χώρος που τιμά τη διαχρονική σχέση ανάμεσα στην Αθήνα και την Κάλλας είναι το Μουσείο Μαρία Κάλλας, στην οδό Μητροπόλεως 44. Άνοιξε στα τέλη του 2023 και φιλοξενεί μια συλλογή με περισσότερα από 1.000 αντικείμενα που ανήκαν στην Κάλλας ή σχετίζονται με αυτήν. Το προσωπικό της φωτογραφικό άλμπουμ που καλύπτει την περίοδο 1947–1959, επιστολές, αφίσες, προγράμματα παραστάσεων, τηλεγραφήματα, προσωπικά αντικείμενα, δίσκους, CD, βιβλία, περιοδικά, πίνακες ζωγραφικής, καθώς και ρούχα και κοστούμια από τις θεατρικές της εμφανίσεις. Ένα μουσείο αφιερωμένο στην πιο παθιασμένη τραγουδίστρια όπερας όλων των εποχών. Τη Μαρία Κάλλας.